Verraad en overvallen treffen het Doesburgse distributiekantoor

tot 800800–900900–10001000–11001100–12001200–13001300–14001400–15001500–16001600–17001700–18001800–19001900–2000vanaf 2000

eind 1943 – 1944

Eind 1943 bereidt een gewapende ploeg, samengesteld uit de KP-Soeren en de oostelijke LKP onder aanvoering van Bert Brune, een overval voor op het distributiekantoor en de kluis van het Doesburgse gemeentehuis. Willem Wijnen levert een plattegrond van het gemeentehuis en wasafdrukken van de sleutels, en Doesburgs hoofdagent Jan Bosch zegt medewerking toe. Op de afgesproken dag wordt de aanrijdende ploeg bij de brug van Zevenaar aangehouden vanwege een grootschalig SD-onderzoek; een week later mislukt een herhaalde poging opnieuw doordat een politieagent de vooruitgestuurde ploegleden met lege zakken voor de kluis staande houdt.

Op 20 januari 1944 wordt Bert Brune, die als V-Mann van de SD dubbelspel speelt binnen het Doesburgse en Soerense verzet, na een bespreking in Dieren door de SD opgepakt. Verzetsleden brengen 45.000 gulden bijeen om hem vrij te kopen, zonder te weten dat de SD deze vrijkoop zelf in scène heeft gezet om Brune ongehinderd als informant te kunnen laten doorwerken.

Als tegenprestatie geeft Brune namen door, waaronder die van Theo Weetink, sleutelfiguur in het fraudesysteem rond bonkaarten en persoonsbewijzen voor onderduikers. Weetink wordt op 21 januari 1944 gearresteerd; na verhoor bij de Aussenstelle van de Sipo-SD in Arnhem keert hij, anders dan andere opgepakte Doesburgse verzetsleden, niet terug naar Doesburg, maar brengt hij de rest van de oorlog door in Kamp Vught en de concentratiekampen Dachau en Flossenbürg (Leitmeritz) — het enige Doesburgse slachtoffer met permanente gevolgen van deze vervolgingsgolf.

Het wegvallen van distributiemannen Harry Borchert en Weetink kost de Doesburgse LO-afdeling in één keer alle onderduikcontacten in de Achterhoek en de Betuwe; Jan van Loon en Siny Westenberg vullen hun plek op, waarbij Westenberg wordt gepromoveerd tot kassier-waardemateriaal — voor het eerst in Doesburg een verzetsrol die tot dan aan mannen was voorbehouden — en zij er samen in slagen ruim 300 Tweede Distributiestamkaarten voor onderduikers vrij te maken.

Op vrijdag 25 augustus 1944 houden drie gewapende mannen het personeel van het distributiekantoor gegijzeld in een poging de kluis te kraken; ze weten niet waar de kluis staat en vertrekken zonder buit als politieagent Potters NSB-burgemeester Van Rijn waarschuwt. Kort daarna neemt de SD kassierster Siny Westenberg mee voor verhoor, maar door tussenkomst van Van Rijn komt zij kort daarop weer vrij. In september 1944 wordt zij alsnog door de SD gearresteerd op verdenking van betrokkenheid bij de overval.

Doesburgs OD-vertegenwoordiger Willem Wijnen, die doorgaans naar eigen inzicht en zonder overleg met de plaatselijke verzetskern handelde, droeg zelf bij aan de verwarring rond deze overvallen: volgens latere getuigenissen negeerde hij bij een van de overvallen op het distributiekantoor gemaakte afspraken, waardoor de verkeerde knokploeg in actie kwam.

Jan van Loon, die het distributiewerk na Weetinks arrestatie overneemt, manifesteert zich al vroeg in de oorlog als actief illegaal in Hummelo & Keppel met goede contacten in Doetinchem; zijn aanstelling als directeur van het distributiekantoor werkt als een ‘verzetstransfer avant la lettre’. Omdat de plaatselijke kerngroep zelf geen eigen knokploeg heeft, wordt bij de overvallen op het distributiekantoor tussen medio 1943 en eind 1944 telkens uitgebreide medewerking van knokploegen van buiten Doesburg ingeschakeld.